Jak działa radar lotów?

W skrócie: droga sygnału od samolotu do mapy

ADS-B – samolot sam mówi, gdzie jest

ADS-B (Automatic Dependent Surveillance – Broadcast) to system, w którym samolot wyznacza pozycję z GPS i kilka razy na sekundę rozgłasza ją na częstotliwości 1090 MHz. Komunikat zawiera m.in.:

• 24-bitowy adres ICAO – niezmienny „numer seryjny” transpondera (na mapie: „ICAO 24-bit”, np. 48AE23),
• pozycję i wysokość,
• prędkość względem ziemi, kurs i prędkość pionową,
• znak wywoławczy lotu, np. LOT281,
• kod transpondera (squawk) nadany przez kontrolę ruchu.

Sygnał nie jest szyfrowany i odbiera go każdy, kto ma odpowiednią antenę. W Europie ADS-B jest obowiązkowy dla samolotów o maksymalnej masie startowej powyżej 5,7 tony lub prędkości przelotowej ponad 250 węzłów, dlatego praktycznie każdy samolot pasażerski i transportowy pojawia się na mapie.

Skąd dane trafiają na mapę?

Sygnał ADS-B biegnie w linii prostej, więc odbiornik widzi samoloty tylko do horyzontu – dla maszyny na wysokości przelotowej to zwykle 250–400 km. Pokrycie całego kraju wymaga wielu stacji. Większość z nich to domowe odbiorniki pasjonatów lotnictwa: antena na dachu, tani odbiornik SDR i mały komputer.

Pozycje samolotów nad Polską i okolicą pochodzą z OpenSky Network – otwartej, społecznościowej sieci takich odbiorników, prowadzonej przez organizację non-profit. Nasz serwer pobiera je jednym zapytaniem co kilkanaście sekund i udostępnia wszystkim użytkownikom naraz. Między aktualizacjami przesuwamy ikony zgodnie z kursem i prędkością, a samoloty w zakręcie – po łuku, więc ruch na mapie jest płynny. Samoloty z reszty świata, numery rejsów z biletów i rozkłady lotów pasażerskich pochodzą z AirLabs.

Trasy (lotnisko wylotu i przylotu) pochodzą z rozkładów AirLabs, a gdy ich brak – z bazy adsbdb.com. Zdjęcia z planespotters.net, zawsze z podpisem autora. Samolot nie nadaje trasy – ta jest przypisana do znaku wywoławczego w bazie, dlatego dla lotów czarterowych, cargo i zmienionych bywa nieaktualna. Dlatego sprawdzamy ją z miejscem startu i kierunkiem lotu: gdy się nie zgadza, pokazujemy lotnisko startu albo „trasa nieznana” z wyjaśnieniem.

Jak czytać mapę?

Jak znaleźć swój lot?

1. Wpisz numer lotu z biletu w wyszukiwarkę u góry, np. LO281, FR1001 albo W61301. Wyszukiwarka zamieni go na znak wywoławczy używany w eterze.
2. Nie ma go na liście? Samolot może jeszcze stać na płycie albo nie nadawać – spróbuj ponownie po starcie. Możesz też wpisać rejestrację (SP-LWA) albo lotnisko (Kraków, WAW).
3. Kliknij „Udostępnij”, żeby wysłać link przez Facebook, X, WhatsApp lub e-mail – otworzy radar od razu na tym locie. „Powiadom, gdy wyląduje” da znać, gdy samolot podchodzi do lądowania i gdy wyląduje.

Szukasz wszystkich lotów danej linii albo typu samolotu? Wpisz np. ryanair albo 787 – na mapie zostaną wyróżnione tylko pasujące maszyny.

Dlaczego niektórych samolotów nie widać?

• Brak nadajnika ADS-B – małe samoloty sportowe, szybowce, balony i część śmigłowców.
• Lotnictwo wojskowe – często lata z wyłączonym ADS-B albo nadaje go tylko w wybranych sytuacjach.
• Brak zasięgu – nisko nad ziemią, w górach i daleko nad morzem sygnał może nie docierać do żadnego odbiornika. Samolot „znika” wtedy tuż przed lądowaniem.
• Blokada danych – część właścicieli samolotów prywatnych prosi o ukrycie danych identyfikacyjnych.

MLAT – gdy samolot nie podaje pozycji

Starsze transpondery (Mode S bez ADS-B) nadają komunikaty bez współrzędnych. Pozycję takiego samolotu da się obliczyć metodą multilateracji (MLAT): jeśli ten sam sygnał odbiorą co najmniej cztery stacje o zsynchronizowanym czasie, różnice w czasie dotarcia sygnału pozwalają wyznaczyć, skąd został wysłany. Pozycje MLAT są mniej dokładne i rzadziej odświeżane – w karcie lotu widać to w polu „Źródło pozycji”.

Wysokość i prędkość

Samolot podaje wysokość ciśnieniową, liczoną od standardowego ciśnienia 1013,25 hPa. Na wysokości przelotowej wszystkie samoloty używają tego samego odniesienia, dzięki czemu separacja między nimi jest bezpieczna nawet przy zmianach pogody. Faktyczna wysokość nad morzem może się różnić o kilkaset metrów. Poziom lotu FL350 to 35 000 stóp, czyli ok. 10 670 m.

Prędkość to prędkość względem ziemi. Na wysokości przelotowej wieje silny wiatr z zachodu (prąd strumieniowy), więc samolot lecący na wschód może mieć ponad 1000 km/h, a ten sam typ lecący na zachód – o 150–200 km/h mniej.

Kody squawk: 7500, 7600, 7700

Squawk to czterocyfrowy kod transpondera przydzielany przez kontrolę ruchu lotniczego. Kilka kodów ma znaczenie specjalne:

Samoloty z kodami 7500, 7600 i 7700 wyróżniamy w karcie lotu, w filtrze „Alarm” na liście lotów i w sekcji „Co ciekawego leci teraz” na stronie głównej.

Numer lotu, znak wywoławczy i rejestracja

Na bilecie widnieje numer lotu IATA, np. LO281. W eterze samolot używa znaku wywoławczego ICAO, zwykle z trzyliterowym kodem przewoźnika, np. LOT281. Numery nie zawsze się pokrywają – Ryanair czy Wizz Air używają znaków z literami (np. RYR5CL), żeby uniknąć pomyłek w eterze. Wyszukiwarka przyjmuje oba formaty.

Rejestracja to „tablica rejestracyjna” samolotu. Prefiks wskazuje kraj: SP – Polska, D – Niemcy, PH – Holandia, UR – Ukraina, G – Wielka Brytania, EI – Irlandia, 9H – Malta (tam zarejestrowana jest część floty Ryanair i Wizz Air).

„Co leci nade mną?”

Na stronie Co leci nade mną? udostępniasz lokalizację (albo wpisujesz miejscowość), a my pokazujemy samoloty w wybranym promieniu, widok nieba z kierunkami świata i informację, który samolot za chwilę przeleci najbliżej Ciebie. Kąt nad horyzontem pomaga znaleźć samolot na niebie: 90° to samolot dokładnie nad głową, a zaciśnięta pięść na wyciągniętej ręce zasłania ok. 10°. Lokalizacja zostaje w Twojej przeglądarce.

Własny odbiornik ADS-B

Stacja ADS-B kosztuje niewiele: odbiornik USB typu RTL-SDR, antena dostrojona do 1090 MHz, mały komputer (np. Raspberry Pi) i darmowe oprogramowanie, np. readsb. Antena powinna widzieć jak najwięcej horyzontu. W dobrym miejscu taki zestaw odbiera samoloty z 200–400 km. Dane można przesyłać do otwartych sieci, np. OpenSky Network – z jej danych korzysta nasza mapa nad Polską, więc poprawisz pokrycie w swojej okolicy dla wszystkich.

Słowniczek